Roma İmparatorluğu’nun Gerileme ve Çöküş Tarihi Yedinci Cilt

27 Kasım 1095. Fransa’nın Clermont kasabasında, Papa II. Urbanus açık havadaki kalabalığa el kaldırıp tarihin akışını değiştirecek üç kelime söyler: “Deus vult!” Tanrı böyle istiyor. Bir yıl sonra Avrupa’dan kalkan yüz binlerce Hristiyan Kudüs’e doğru yürürken, Ortaçağ’ın belki de en şaşırtıcı sahnesi başlamış olur.Edward Gibbon’ın Decline and Fall’unun yedinci cildi, beş yüzyıllık devasa bir dönüşümü kucaklar: Cilt VI’nın Justinianus rüyası dağıldıktan sonra Doğu Roma’nın hayatta kalmak için verdiği muhteşem mücadeleyi. Cilt yedinci yüzyılda Arabistan çöllerinden yükselen Hz. Muhammed’in çağrısıyla açılır; Halid bin Velid’in dolu dizgin atlarıyla Suriye, Mısır, İran, Afrika ve İspanya bir nesilde fethedilir; Halifelik İskenderiye’den Endülüs’e uzanan dünya tarihinin en hızlı genişlemelerinden birini gerçekleştirir.Bu arada Konstantinopolis iki büyük Arap kuşatmasında 674’te ve 717’de Greek ateşinin ve III. Leo’nun olağanüstü direnişiyle kalır; ikonoklazma kavgası imparatorluğu yüz yıl bölünmüş tutar; papalık Frank krallarına dayanıp Batı’da kendi dünyasını kurar; Bağdat Halife el-Memun’un sarayında Antik Yunan felsefesi Arapçaya çevrilirken Avrupa hâlâ karanlığa gömülüdür. Sonra X. yüzyılda Bizans Makedon hanedanıyla şaşırtıcı bir Rönesans yaşar ve bu olağanüstü iki yüz yılın ardından Urbanus’un 1095’teki çağrısı, Doğu ile Batı’yı ilk kez aynı ateşin etrafında karşı karşıya getirir.Gibbon bu cildi yine paradokslar ve ironilerle anlatır: bir dinin nasıl bir dünya gücüne dönüştüğünü, bir başka imparatorluğun yıkılması beklenirken nasıl bin yıl daha yaşadığını, ve uygarlıkların nasıl birbirinden korkarken birbirini var ettiğini gösterir. Bu cilt sadece Roma’nın değil, modern Akdeniz dünyasının doğum hikâyesidir.